Vòng quãng năm (Circle of Fifths)

Quan hệ tông và các tiến trình hợp âm thường gặp

Tông này không có dấu thăng hay dấu giáng — một trong những tông “sạch” nhất trên khuông nhạc.

Theo nhạc lý truyền thống, mỗi bước theo chiều kim đồng hồ (sang phải) tương đương với việc thêm một dấu thăng; mỗi bước ngược chiều kim đồng hồ (sang trái) tương đương với việc thêm một dấu giáng. Vì thế vòng quãng năm không chỉ giúp đọc khóa, mà còn rất tiện để hình dung nhanh âm giai chứa những dấu hóa nào.

C trưởng (hoặc tông thứ cùng hệ của nó Am) — hai tông láng giềng của nó trên vòng tròn lần lượt là tông át và tông hạ chủ, thường xuất hiện trong cùng những tiến trình hợp âm.

Ví dụ trong tông C trưởng, phía G (theo chiều kim đồng hồ) thường mang chức năng át kéo về chủ âm; phía F (ngược chiều kim đồng hồ) thường xuất hiện trong tiến trình đi từ bậc IV trở về bậc I.

Ngoài Ionian và Aeolian thường gặp, vòng quãng năm còn giúp bạn liên hệ các điệu thức nhà thờ còn lại — mỗi điệu thức đều khởi đầu từ một bậc khác nhau của cùng một âm giai:

• Lydian: bắt đầu từ bậc IV của âm giai — điệu thức sáng nhất
• Ionian: âm giai trưởng tự nhiên — sáng sủa và vững vàng
• Mixolydian: bắt đầu từ bậc V — thường gặp trong blues và rock
• Dorian: bắt đầu từ bậc II — thường gặp trong jazz
• Aeolian: tông thứ tự nhiên — u tối và sâu lắng
• Phrygian: bắt đầu từ bậc III — sắc thái flamenco và metal
• Locrian: bắt đầu từ bậc VII — điệu thức u tối nhất

Số La Mã in hoa (I, IV, V) = hợp âm trưởng; in thường (ii, iii, vi) = hợp âm thứ; vii° = hợp âm giảm — đây là bộ ký hiệu quen dùng khi phân tích tiến trình hợp âm.

• I = hợp âm chủ
• V = hợp âm át
• IV = hợp âm hạ chủ
• vi = tông thứ cùng hệ

• Luyện một vòng theo thứ tự vòng quãng năm (C→G→D→A…) với cùng một thế bấm hoặc tiết tấu để làm quen cảm giác của từng tông.
• Khi sáng tác giai điệu hay hợp âm, hãy dùng vòng quãng năm như một tấm bản đồ để tìm các tông lân cận cho những đoạn chuyển tông nhỏ.
• Kết hợp metronome, cứ sau vài ô nhịp lại dịch một tông dọc vòng quãng năm — luyện đồng thời đọc nhạc, khóa và thế bấm.
• Chơi cùng một tiến trình hợp âm ở các điệu thức khác nhau để lắng nghe sự thay đổi màu sắc.